Trang chủ · Bài viết · Sức khoẻ trẻ
Sáu tháng bú mẹ hoàn toàn: những điều ít ai nói trước
Khuyến nghị thì ngắn: bú mẹ hoàn toàn trong sáu tháng đầu. Nhưng từ đêm đầu ở bệnh viện đến lúc đi làm lại, có rất nhiều nhịp mà sách không ghi hết.
Khuyến nghị thì ai cũng biết: Tổ chức Y tế Thế giới khuyên bú mẹ hoàn toàn trong sáu tháng đầu, và tiếp tục bú kèm ăn dặm cho tới ít nhất 12 tháng. Nhưng từ đêm đầu ở phòng hậu sản tới sáu tháng sau đó, có một chuỗi tình huống rất cụ thể mà khuyến nghị không nói hết. Bài này mình ghi lại cho mẹ nào đang mang thai con đầu, hoặc đang trong tháng đầu và cảm thấy mọi thứ không khớp sách.
Đêm đầu tiên ở bệnh viện
Trong giờ đầu sau sinh, nếu mẹ và bé khoẻ, bệnh viện thường để bé nằm da kề da trên ngực mẹ và tự tìm vú. Đây gọi là "da kề da sớm". Bé có thể bú ngay, có thể chỉ liếm và ngửi, có thể ngủ. Cả ba đều bình thường. Việc của mẹ lúc đó không phải là "ép bé bú đủ", mà là có mặt.
Đêm đầu nhiều mẹ hoảng vì "sữa chưa về". Sữa non có từ cuối thai kỳ; lượng mỗi lần bú rất nhỏ (tính bằng mililit), nhưng vừa đúng dung tích dạ dày của trẻ sơ sinh. Đủ hay không đủ không đo bằng mắt mẹ – đo bằng số tã ướt ngày hôm sau.
Tuần đầu: nguyên tắc "theo nhu cầu"
Trong tuần đầu, bé có thể đòi bú 8–12 lần một ngày. Cho bú theo dấu hiệu: bé mút tay, quay đầu tìm vú, chép miệng. Khóc là dấu hiệu muộn, nếu đợi tới lúc khóc mới cho bú thì bé thường quá mệt để ngậm đúng. Về đêm, nhiều bé muốn bú gần nhau – gọi là cluster feeding. Đây không phải dấu hiệu mẹ thiếu sữa; đây là cách bé kích tuyến sữa cho những ngày sau.
Khớp ngậm: điều một y tá hộ sinh có thể sửa trong 10 phút
Thứ tạo ra 80% đau và nứt núm vú trong tuần đầu là khớp ngậm sai. Dấu hiệu bạn có thể tự quan sát:
- Miệng bé mở rộng, môi dưới bật ra ngoài.
- Cằm bé chạm bầu vú, mũi tự do thở.
- Bạn nghe tiếng nuốt đều, không thấy đau nhói.
Nếu đau ngay từ lần ngậm đầu, tháo bằng ngón út chèn vào khoé miệng bé và gắn lại. Không chịu đau – đau là tín hiệu kỹ thuật, không phải "phải quen đi".
Khi có người bảo bạn thiếu sữa
Người thân, hàng xóm, đôi khi cả nhân viên y tế sẽ nói "cháu khóc thế là đói đấy, cho thêm sữa công thức đi". Trước khi quyết định bổ sung, bạn có thể kiểm tra ba dấu hiệu:
- Số tã ướt: sau ngày thứ 5, khoảng 6 tã ướt/24 giờ là đủ.
- Phân: ngày thứ 4–5 chuyển sang màu vàng mềm, có hạt.
- Cân nặng: lấy lại cân sinh vào khoảng tuần thứ 2.
Nếu ba chỉ số này ổn, lượng sữa đang đủ. Bổ sung sữa công thức khi chưa thực sự cần có thể làm giảm nhu cầu bú – giảm nhu cầu bú làm giảm sản xuất sữa – và vòng xoáy đi xuống bắt đầu.
Sự tự tin của mẹ là một nguyên liệu, giống như nước uống và giấc ngủ. Mọi câu "trông cháu đói đấy" không có chỉ số kèm theo đều có thể đặt sang một bên.
Khi mẹ đi làm lại
Ở Việt Nam, chế độ thai sản thông thường là sáu tháng – vừa đúng khuyến nghị bú mẹ hoàn toàn. Trước ngày đi làm khoảng 2–3 tuần, bạn có thể bắt đầu tập vắt sữa và cho bé làm quen với ti bình hoặc thìa, do một người khác (bố, bà) cho ăn, không phải mẹ. Nhiều bé từ chối bình nếu nhìn thấy mẹ ở đó.
Ở văn phòng, bạn cần một không gian kín và một tủ lạnh. Nếu công ty chưa bố trí, Bộ luật Lao động cho phép lao động nữ nuôi con dưới 12 tháng được nghỉ 60 phút mỗi ngày để cho con bú hoặc vắt sữa. Đây là quyền có luật bảo vệ – đừng ngại đề nghị với người quản lý.
Khi bú mẹ không diễn ra như sách
Có mẹ không đủ sữa dù đã làm mọi cách; có mẹ cần dùng thuốc không tương thích với bú mẹ; có em bé có vấn đề y khoa riêng. Khi phải bổ sung hoặc chuyển hoàn toàn sang sữa công thức, điều đó không làm bạn kém mẹ. Mẹ nào sinh và nuôi được con tới ngày hôm nay đều đã làm phần việc của mình.
Sau sáu tháng
Sau sáu tháng, bé bắt đầu ăn dặm. Khuyến nghị là tiếp tục bú mẹ song song cho tới ít nhất 12 tháng, lý tưởng là tới 24 tháng nếu mẹ con cùng muốn. Không có cột mốc "đúng" để cai sữa; đó là quyết định của gia đình, không phải một chuẩn áp lên mọi người.
Đọc thêm về màn hình ở trẻ nhỏ, chủ đề cũng thường xuất hiện trong giai đoạn mẹ đi làm trở lại.
Nguồn tham khảo
- Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, "Cho con bú" – vi.wikipedia.org
- WHO Việt Nam – who.int/vietnam
- Bộ Y tế (Việt Nam), thông tin tổng quan – vi.wikipedia.org